Hen phế quản – Đừng chủ quan: Hành động vì lá phổi khỏe nhân Ngày Hen toàn cầu
Ngày Hen toàn cầu là sự kiện thường niên được tổ chức vào thứ Ba đầu tiên của tháng 5 hằng năm nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về căn bệnh hen phế quản. Năm 2026, chương trình tiếp tục nhấn mạnh thông điệp về việc tăng cường khả năng tiếp cận điều trị và kiểm soát hen hiệu quả, đặc biệt là vai trò của các thuốc điều trị dự phòng dạng xịt hít có tác dụng tại chỗ trong quản lý bệnh lâu dài. Thông điệp này không chỉ hướng tới mục tiêu giảm thiểu gánh nặng bệnh tật mà còn kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong việc đảm bảo mọi người bệnh hen đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, điều trị đúng cách và sống khỏe mạnh.
Bệnh nhân hen phế quản điều trị tại Bệnh viện Bãi Cháy
Triệu chứng và các nguyên nhân, yếu tố gây mắc bệnh hen phế quản
Hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính của đường thở, gây co thắt phế quản và tăng tiết dịch nhầy, làm hẹp đường dẫn khí. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng điển hình như khò khè, khó thở, ho kéo dài, cảm giác nặng ngực, đặc biệt vào ban đêm hoặc sáng sớm. Các triệu chứng có thể xuất hiện từng đợt, tái phát nhiều lần và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp khác nếu không được chẩn đoán chuyên khoa.
Theo thống kê, hen phế quản hiện ảnh hưởng tới hơn 400 triệu người trên toàn thế giới, hàng năm có khoảng 250,000 người tử vong do hen phế quản. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc khoảng 3,9% dân số, tương đương gần 4 triệu người, với khoảng 3.000 – 4.000 ca tử vong mỗi năm. Điều này cho thấy hen phế quản không chỉ là bệnh phổ biến mà còn là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế nếu không được kiểm soát tốt.
Nguyên nhân gây hen phế quản thường là sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Các tác nhân khởi phát cơn hen rất đa dạng, có thể kể đến như:
Dị nguyên đường hô hấp: thường là bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc, lông động vật, khói thuốc lá…hoặc những tạp chất công nghiệp như: bụi kim loại, khói xăng dầu, hơi sơn,…
Dị nguyên thực phẩm: các loại hải sản (tôm, cá, sò,… ), trứng, lạc,....
Thuốc: Một số loại thuốc như aspirin, penicillin,… cũng có thể là yếu tố khởi phát cơn hen
Tác nhân nhiễm khuẩn: Các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp như: viêm mũi, viêm xoang, viêm họng, viêm amiđan,…
Bên cạnh đó cũng có thể kể đến các tác nhân không dị ứng như di truyền (Gia đình có người bị hen phế quản); Yếu tố tâm lý (tình trạng lo âu, căng thẳng, sang chấn tâm lý),..
Một trong những vấn đề đáng lưu ý là nhiều người bệnh vẫn chưa hiểu đúng về hen phế quản. Không ít trường hợp chỉ điều trị khi có triệu chứng mà bỏ qua điều trị dự phòng, dẫn đến bệnh tái phát nhiều lần, thậm chí tiến triển nặng. Thực tế, hen phế quản là bệnh mạn tính cần được quản lý lâu dài, trong đó điều trị dự phòng bằng thuốc kiểm soát (đặc biệt là thuốc dạng phun hít có tác dụng tại chỗ) có ý nghĩa quyết định trong việc giảm tần suất và mức độ các cơn hen.
Việc điều trị dự phòng bằng thuốc kiểm soát giúp giảm tần suất và mức độ các cơn hen
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hen phế quản có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp cấp, giãn phế nang, tràn khí màng phổi, nhiễm khuẩn đường hô hấp tái phát, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Đặc biệt ở trẻ em, bệnh có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trong khi ở người lớn tuổi có thể làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền.
Chẩn đoán và điều trị hen phế quản
Điều trị hen phế quản hiện nay hướng tới mục tiêu kiểm soát triệu chứng, hạn chế cơn kịch phát và duy trì hoạt động sinh hoạt bình thường cho người bệnh. Theo đó, liệu pháp điều trị bằng thuốc gồm: thuốc kiểm soát cắt cơn hen tác dụng nhanh (thuốc chủ vận beta tác dụng ngắn, thuốc kháng cholinergic, corticoid đường uống…), thuốc dự phòng kiểm soát cơn hen (corticoid dạng hít, thuốc giãn phế quản, thuốc kháng Leukotriene, thuốc vận chủ beta tác dụng dài dạng hít, thuốc đường phun hít kết hợp). Việc tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc đúng cách, đặc biệt là các thuốc dạng xịt hít đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh. Đồng thời, người bệnh cần được theo dõi định kỳ và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp theo từng giai đoạn.
Điều trị hen phế quản hướng tới mục tiêu kiểm soát triệu chứng, hạn chế cơn kịch phát và duy trì hoạt động sinh hoạt bình thường cho người bệnh
Tại Bệnh viện Bãi Cháy, người bệnh hen phế quản được thăm khám toàn diện, trong đó bác sĩ chú trọng khai thác kỹ tiền sử bệnh, diễn biến triệu chứng và các yếu tố liên quan nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác, đồng thời phân biệt với những bệnh lý có biểu hiện tương tự như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay các tình trạng viêm đường hô hấp.
Bên cạnh đó, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu như:
Đo chức năng hô hấp: Người bệnh được đánh giá chức năng phổi trước và sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản (nghiệm pháp hồi phục phế quản). Sự cải thiện chức năng hô hấp sau dùng thuốc là một trong những dấu hiệu quan trọng gợi ý hen phế quản.
Chẩn đoán hình ảnh: Các phương tiện như chụp X-quang ngực hoặc CT Scanner được sử dụng nhằm loại trừ các nguyên nhân khác không do hen, chẳng hạn như khối u khí – phế quản hoặc dị vật đường thở.
Xét nghiệm bổ sung: Một số xét nghiệm chuyên biệt được thực hiện để xác định tác nhân khởi phát cơn hen cấp hoặc đánh giá tình trạng hen khó kiểm soát, từ đó hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị và dự phòng hiệu quả.
Phương pháp phòng bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị hen phế quản
Bên cạnh điều trị, phòng bệnh đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát hen phế quản. Người dân cần chủ động tránh tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như khói thuốc, bụi bẩn, hóa chất độc hại; giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ; đeo khẩu trang khi ra ngoài; duy trì lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý và luyện tập thể dục phù hợp với thể trạng. Việc kiểm soát tốt các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp cũng góp phần giảm nguy cơ khởi phát cơn hen.
Đặc biệt, người có triệu chứng nghi ngờ hen cần đi khám chuyên khoa sớm để được chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Việc tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ và sử dụng thuốc đúng cách là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh lâu dài, hạn chế tối đa các đợt kịch phát.
Người bệnh cần tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ và sử dụng thuốc đúng cách để kiểm soát bệnh lâu dài, hạn chế tối đa các đợt kịch phát
Hưởng ứng Ngày Hen toàn cầu, Bệnh viện Bãi Cháy khuyến cáo người dân chủ động tìm hiểu kiến thức về bệnh Hen phế quản, nhận biết sớm các dấu hiệu và đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn kịp thời. Việc tuân thủ điều trị và kiểm soát tốt bệnh không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, Bệnh viện Bãi Cháy luôn sẵn sàng đồng hành cùng người dân trong công tác phát hiện, điều trị và quản lý hen phế quản một cách hiệu quả. Qua đó góp phần giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới một cộng đồng khỏe mạnh, chủ động phòng bệnh trong bối cảnh hiện đại.
Thanh Huyền