Bảo vệ sức khỏe thận – Đừng đợi đến khi bệnh phát hiện muộn
Thận là cơ quan giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lọc máu, đào thải các chất cặn bã, điều hòa huyết áp và duy trì cân bằng nước - điện giải trong cơ thể. Tuy nhiên nhiều bệnh lý về thận, đặc biệt là bệnh thận mạn tính, thường tiến triển âm thầm và ít triệu chứng ở giai đoạn sớm. Khi các dấu hiệu xấu hiện thì chức năng thận thường đã suy giảm đáng kể, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe thận, World Kidney Day (Ngày Thận Thế giới) được tổ chức hằng năm vào thứ Năm của tuần thứ hai trong tháng Ba. Đây là dịp để kêu gọi toàn xã hội quan tâm hơn đến việc chăm sóc sức khỏe thận, khuyến khích người dân chủ động tầm soát, phát hiện sớm và phòng ngừa các bệnh lý thận, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng và tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối, người bệnh có thể phải điều trị thay thế bằng lọc máu chu kỳ (chạy thận nhân tạo)
Bệnh thận mạn là tình trạng thận bị tổn thương, suy giảm chức năng và không còn khả năng lọc máu hiệu quả như bình thường. Do đặc điểm tiến triển âm thầm, nhiều bệnh lý về thận chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém hơn.
Hiện nay, các nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn chủ yếu do các bệnh lý về cầu thận, do rối loạn nội tiết và chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, chế độ ăn uống không lành mạnh, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ít vận động thể lực. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc giảm đau kéo dài, sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, cùng với môi trường sống và nguồn nước không đảm bảo cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng thận.
Về cơ bản, bệnh thận được chia thành hai nhóm chính. Chronic Kidney Disease (CKD – bệnh thận mạn tính) là tình trạng chức năng thận suy giảm dần theo thời gian. Những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận có nguy cơ cao mắc bệnh này. Bên cạnh đó, Acute Kidney Injury (AKI – tổn thương thận cấp) xảy ra đột ngột do nhiều nguyên nhân như mất nước, chấn thương, nhiễm trùng nặng hoặc các yếu tố làm suy giảm chức năng thận trong thời gian ngắn.
Các dấu hiệu cảnh báo bệnh thận có thể bao gồm: mệt mỏi, suy nhược cơ thể, khó ngủ, da khô và ngứa, đi tiểu nhiều lần, tiểu máu, nước tiểu có nhiều bọt, sưng ở mắt cá chân hoặc bàn chân, chán ăn và chuột rút cơ. Tuy nhiên, ở giai đoạn sớm của bệnh thận mạn (giai đoạn 1–3), người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện tình cờ qua các xét nghiệm máu và nước tiểu. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng (giai đoạn 4 trở lên), người bệnh có thể xuất hiện nhiều biểu hiện như buồn nôn, nôn, rối loạn vị giác, da xanh xạm, tiểu đêm, mệt mỏi kéo dài, ngứa da, suy giảm tinh thần, giật cơ, chuột rút, phù, suy dinh dưỡng, bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc thậm chí co giật.
Bác sĩ CKI Bạch Vân Đông – Trưởng Khoa Thận lọc máu, Bệnh viện Bãi Cháy cho biết: “Bệnh thận nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như thiếu máu, bệnh tim mạch (bao gồm bệnh động mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim), tăng kali máu, ứ nước trong cơ thể, rối loạn chuyển hóa xương và khoáng chất khiến xương giòn, dễ gãy. Ngoài ra, tình trạng lắng đọng canxi ở các cơ quan như mắt, phổi và mạch máu có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong theo thời gian, đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người bệnh. Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng và tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối, người bệnh có thể phải điều trị thay thế bằng lọc máu chu kỳ (chạy thận nhân tạo) hoặc ghép thận để duy trì sự sống”.
Bệnh thận mạn tính – người có bệnh lý nền cần cảnh giác
Bệnh thận mạn hiện đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng quan ngại trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo số liệu của Bộ Y tế Việt Nam công bố tại Hội thảo tăng cường phòng chống và quản lý bệnh thận mạn tính tại Việt Nam năm 2025, nước ta có hơn 10 triệu người trưởng thành đang sống chung với tình trạng suy giảm chức năng thận, chiếm khoảng 10–13% dân số trưởng thành.
Bệnh thận mạn hiện đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng quan ngại trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam
Mỗi năm, hệ thống y tế ghi nhận khoảng 8.000 trường hợp mới, trong đó có hàng chục nghìn người đã tiến triển đến giai đoạn cuối, buộc phải điều trị thay thế bằng lọc máu chu kỳ (chạy thận nhân tạo) hoặc ghép thận. Đáng chú ý, xu hướng trẻ hóa của căn bệnh này ngày càng rõ rệt. Tại một số trung tâm điều trị lớn, nhóm tuổi 18–40 hiện chiếm khoảng 20–30% tổng số người mắc, cho thấy nguy cơ bệnh lý thận đang gia tăng ở cả những đối tượng còn rất trẻ.
Theo Bác sĩ CKI Bạch Vân Đông người mắc các bệnh lý nền mạn tính như tăng huyết áp và đái tháo đường là nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh thận mãn tính.
Tình trạng tăng đường huyết kéo dài ở người đái tháo đường có thể gây tổn thương các vi mạch tại cầu thận, trong khi huyết áp cao lâu ngày làm các mạch máu trong thận dày và hẹp lại, khiến chức năng lọc máu của thận suy giảm dần theo thời gian.
Do các tổn thương này thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, người mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường cần chủ động kiểm soát tốt bệnh nền, đồng thời kiểm tra chức năng thận định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp can thiệp kịp thời.
Tầm soát sớm, chủ động phòng ngừa – chìa khóa bảo vệ sức khỏe thận
Tầm soát sớm và chủ động phòng ngừa là yếu tố quan trọng giúp phát hiện kịp thời các tổn thương thận và làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn tính. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao như mắc Diabetes Mellitus, Hypertension, bệnh tim mạch, béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần đặc biệt chú ý thực hiện kiểm tra sức khỏe định kỳ để đánh giá chức năng thận.
Tầm soát sớm và chủ động phòng ngừa là yếu tố quan trọng giúp phát hiện kịp thời các tổn thương thận và làm chậm tiến triển của bệnh thận mạn tính
Tại Bệnh viện Bãi Cháy, việc tầm soát bệnh lý thận thường bao gồm các xét nghiệm máu đánh giá chỉ số creatinin, ước tính mức lọc cầu thận (eGFR), xét nghiệm nước tiểu nhằm phát hiện protein niệu hoặc albumin niệu, đồng thời theo dõi huyết áp và các yếu tố nguy cơ liên quan. Thông qua các kiểm tra này, các bác sĩ chuyên khoa thận giàu kinh nghiệm có thể phát hiện sớm những bất thường về chức năng thận, từ đó đưa ra hướng điều trị và kiểm soát phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ tiến triển thành suy thận.
Bên cạnh việc tầm soát định kỳ, mỗi người cũng cần chủ động bảo vệ sức khỏe thận bằng cách kiểm soát tốt các bệnh lý nền, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế muối, uống đủ nước, tăng cường vận động thể lực, không hút thuốc lá và tránh tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Thực hiện khám sức khỏe và kiểm tra chức năng thận định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh lý mà còn góp phần duy trì chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ phải điều trị thay thế thận trong tương lai.
Mạc Thảo